فواد ایزدی استاد دانشگاه تهران در گفت‌وگو با شبکه پرس تی‌وی به بررسی نقاط ضعف پیش‌نویس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که قرار است این هفته تصویب شود، پرداخته است.

متن این مصاحبه در زیر آمده است:

پرس تی‌وی: برخی از بندهای پیش نویس قطعنامه گیج کننده است از جمله بحث مکانیسم بازگشت تحریم‌ها، لطفا در این باره برای ما توضیح دهید.

ایزدی:  براساس بندهای یازدهم و دوازدهم پیش‌نویس قطعنامه که قرار است این هفته احتمالا مورد تصویب قرار گیرد، مکانیسمی وجود دارد مبنی بر این که یکی از پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل می‌تواند درباره این روند شکایت کند و به طورکلی در شرایط عادی زمانی که شخصی از چیزی شکایت می‌کند، آن فرد نیازمند ارائه اسناد و مدارک است که (براساس این مدارک) برای مثال ایران کار اشتباهی انجام می‌دهد و یا آن‌که آن‌ها باید اصولا پرونده‌ای برای شکایت‌شان ارائه کنند.

براساس متنی که ما داریم، پنج عضو دائم در واقع مجبور به انجام چنین کاری نخواهند بود. اگر آن‌ها شکایت داشته باشند، (براساس متن) یک دوره زمانی 30 روزه مهلت داده می‌شود تا ببینند که آن موضوع را می‌توان حل کرد یا خیر، اگر آن موضع قابل حل نباشد، آن کشور خاص که شکایت دارد می‌تواند اصولا روند کلی را از مسیر خارج کند.

این بازگشت تحریم‌ها مربوط به ایده بازگشت همه تحریم‌هایی می‌شود که براساس پیش نویس قطعنامۀ شورای امنیت رفع شده است؛ این موضوع مشکلات زیادی نه تنها در ایران بلکه همانطور که گفتید در دیگر پایتخت‌ها ایجاد کرده است. زیرا براساس جمله بندی پیش نویس قطعنامه، ممکن است با شرایطی روبرو شوید که کشورهایی با یک کشور دیگر در شورای امنیت سازمان ملل مخالفت کنند ولی براین اساس آن‌ها نمی‌توانند از قدرت وتوی خود استفاده کنند. چرا که روشی که آنها قرار است اصولا بر اساس آن رای گیری کنند بدین شکل است؛ این سوال مطرح می‌شود که آیا آن‌ها قصد دارند به روند رفع تحریم‌ها ادامه دهند و اگر از میان پنج عضو دائم، چهار عضو بگویند ما خواستار ادامه لغو تحریم‌ها هستیم و یک کشور مخالفت کند، در آن صورت آن یک کشور قدرت وتو خواهد داشت که در این صورت ایران بار دیگر با تحریم‌های پیشین روبرو خواهد شد.

بنابراین این موضوع مشکلاتی نه تنها در ایران بلکه در دیگر پایتخت‌ها ایجاد کرده است زیرا در صورتی که آنها با اعتراض ارائه شده از سوی یکی از کشورها موافق نباشند، این موضوع قدرت وتوی دیگر اعضای را از بین می‌برد و این موضوعی است که هم اکنون با آن روبرو هستیم.

پرس تی‌وی: قرار است کمیته‌ای شکایت‌ها را بررسی کند. آیا مطلبی درباره نحوه این بررسی در این متن آمده است و این‌که در نهایت درباره این شکایت چگونه تصمیم گیری خواهد شد؟

ایزدی: آن‌ها در مفاد متن، این موضوع را مطرح کرده‌اند که می‌خواهند موضوع را حل و فصل کنند و خوشبختانه آن‌ها می‌توانند چنین موضوعاتی را در دوره 30 روزه حل و فصل کنند. مشکل اینجاست زمانی که شما به مرحله‌ای می‌رسید که اختلافات ادامه دارد، در آن موقع یکی از اعضای دائم گروه 1+5 می‌تواند همۀ آنچه که مهیا شده است را از مسیر اصلی خود خارج کند. آن‌ها مجبور نیستند مجبور نیستند نظر کمیسیون را بپذیرند، آن‌ها اصولا مجبور نیستند چیزی را بپذیرند و این مشکلی است که ما داریم.

شما می‌توانید این شرایط را بدین شکل تصور کنید که یک کشور می‌تواند شکایت داشته باشد، بنابراین این یک طرف جنگ است و در این صورت آن کشور قصد دارد به عنوان قاضی عمل کند. بنابراین به عنوان مثال امریکا از روند شکایت دارد و در آن صورت وقتی که زمان آن فرا می‌رسد درباره روند آتی تصمیم گیری کنیم، آن کشور مانند یک قاضی عمل خواهد کرد زیرا آن‌ها قدرت وتو دارند.

ایران در شورای امنیت سازمان ملل قدرت وتو ندارد، زمانی که می‌بینید کشورهایی نظیر ایران تنبیه خواهند شد و کشورهایی که حق وتو دارند، اصولا هر کاری می‌خواهند انجام می‌دهند، ناعادلانه بودن ساختار شورای امنیت سازمان ملل بیش از پیش مشخص می‌شود.

ممکن است همۀ کشورهای جهان با ایران موافق باشند ولی امریکا برای مثال همه چیز را وتو کند... بنابراین این یک ایراد اساسی درباره نحوه شکل گیری سازمان ملل است.

پرس تی وی: آیا این‌که یک کشور در روند رای‌گیری پیشنهاد بازگشت تحریم‌ها را بدهد، به معنای اعمال شدن آن است؟

ایزدی: این موضوع به خاطر نوع جمله‌بندی بند 12 پیش‌نویس قطعنامه است. می‌توانید این بند را این‌گونه بیان کنید که پس از اختلاف، یعنی هر اختلافی که حل نشده باقی بماند، کشورها می‌توانند در رابطه با توقف تحریم‌ها رای‌گیری کنند و توقف تحریم‌ها ادامه خواهد یافت.

اگر این بند را این‌گونه جمله‌بندی کنید، به عنوان مثال امریکا و انگلیس ممکن است خواهان بازگشت تحریم‌ها باشند، اما در مقابل روسیه بگوید در نظر ما این مشکل به اندازه‌ای بزرگ نیست که منجر به بازگشت تحریم‌ها شود. در این وضعیت روسیه دارای قدرت وتو خواهد بود و امریکا و انگلیس و دیگر کشورها می‌بایست بپذیرند. اما نحوۀ جمله‌بندی این بند بدین‌صورت نیست. براساس نوع نگارش این بند، رای‌گیری آن‌ها در این مورد است که آیا رفع تحریم‌ها ادامه خواهد یافت یا خیر. پس، اگر کشوری، به فرض امریکا با ادامه یافتن رفع تحریم‌ها مخالفت کند، آن‌ها می‌توانند رای «خیر» بدهند یعنی نمی‌خواهند که رفع تحریم‌ها ادامه یابد و سپس روند بازگشت تحریم‌ها را خواهیم داشت.

بنابراین، به عنوان مثال، این‌گونه که ما تشریح کردیم، روند بدین صورت است که ایران آن‌چه از او خواسته شده است را انجام خواهد داد، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز برای بررسی این‌که ایران به تعهدات خود عمل کرده است یا خیر، خواهد آمد و سپس انتظار می‌رود که طرف‌های دیگر، تعلیق و رفع تحریم‌ها را آغاز کنند. در آن مرحله ممکن است رئیس جمهور امریکا عوض شده باشد و رئیس جمهور جدید یک جمهوری‌خواه باشد و بگوید که مخالف این جمع‌بندی (توافق) و روند آن است. براساس متن بند 12 قطعنامۀ جدید، آن رئیس جمهور می‌تواند کل روند را از مسیر خارج کند.

از نظر سیاسی برای امریکا سخت خواهد بود که چنین کاری کند. این‌که امریکا دو سال تمام مذاکره کند و سپس برای تمام این روند مشکل ایجاد کند برای دولت این کشور یک رسوایی خواهد بود، اما ما داریم درباره‌ی ایالات متحده سخن می‌گوییم. امریکا گاهی کارهایی انجام می‌دهد که متداول و عادلانه نیست. بنابراین بند 12 می‌بایست به نحوی اصلاح شود.

پرس تی وی: سوال آخر این‌که تاریخ انقضاء چه زمانی است؟ آیا آن‌ها می‌توانند این کار را پنج‌سال یا ده‌سال بعد انجام دهند؟

ایزدی: پیش‌نویسی که قرار است احتمالا این هفته به تصویب برسد، کارکرد ده ساله دارد. بنابراین اگر پس از ده سال همه‌چیز خوب پیش‌ برود، مشکلی وجود نخواهد داشت. سپس آن‌ها نیازمند یک قطعنامۀ دیگر خواهند بود که اساسا ایران را از فصل 7 منشور شورای امنیت سازمان ملل خارج کند و ایران پس از ده سال به یک کشور عادی مبدل شود.

وندی شرمن، معاون وزیر خارجه امریکا گفته است که پس از اتمام این ده سال، پنج سال دیگر نیز وجود دارد. این موضوع در قطعنامه نیست بنابراین مطمئن نیستم که چرا وی چنین گفته است اما روی هم رفته آن‌چه می‌بایست اتفاق بیافتد این است که بعد از ده سال همه‌چیز باید به حالت عادی بازگردد. اما در طول آن ده سال تمامی کشورهای اتحادیه اروپا این فرصت را دارند که برای کل این روند مشکل ایجاد کنند و ده سال مدت زمان زیادی است. بنابراین این مشکلی است که در نظر من در پیش‌نویس این قطعنامه موجود است.